Commerciele afschrijving volgt Titel 9 Boek 2 BW en de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving (RJ), specifiek RJ 212 voor materiele vaste activa: je kiest een methode die het werkelijke verbruikspatroon weerspiegelt (lineair, degressief of op basis van eenheden) en respecteert een eventuele bedrijfseconomische restwaarde. Fiscale afschrijving volgt art. 3.30 Wet IB 2001 (van overeenkomstige toepassing voor de Vpb) en is begrensd op 20% van de aanschafwaarde per jaar voor bedrijfsmiddelen en 10% voor goodwill. Voor gebouwen geldt bovendien art. 3.30a Wet IB 2001: niet verder dan de WOZ-bodemwaarde. Verschillen tussen beide leiden tot tijdelijke verschillen die als latente belasting in de jaarrekening worden opgenomen.

Sinds 1 januari 2024 mag elk gebouw — in eigen gebruik of verhuurd — fiscaal niet verder worden afgeschreven dan de WOZ-waarde als bodemwaarde. Dit volgt uit art. 3.30a Wet IB 2001 en geldt onverkort in 2026. Voor de aanschafwaarde minus de WOZ-waarde mag je lineair afschrijven, doorgaans over minimaal 30 jaar. De grond onder het pand is niet afschrijfbaar. Commercieel onder RJ 212 mag je een lagere bedrijfseconomische restwaarde aanhouden als die te onderbouwen is; het verschil met de fiscale afschrijving creeert een latente belastingvordering of -verplichting. Raadpleeg de Belastingdienst en je accountant voor de exacte verwerking.

RJ 212 'Materiele vaste activa' van de Raad voor de Jaarverslaggeving schrijft voor dat de afschrijvingsmethode het patroon weerspiegelt waarin de toekomstige economische voordelen van het actief worden verwacht. In de praktijk kiezen de meeste Nederlandse rechtspersonen voor lineaire afschrijving, omdat dat een gelijkmatig nutsverloop veronderstelt. RJ 212 staat ook degressieve afschrijving en afschrijving op basis van eenheden (units of production) toe wanneer dat het werkelijke verbruik beter weerspiegelt. De gekozen methode, gebruiksduur en restwaarde moeten in de toelichting bij de jaarrekening worden vermeld en jaarlijks worden beoordeeld op redelijkheid (RJ 212.428).

Art. 3.30 Wet IB 2001 geldt voor alle bedrijfsmiddelen — duurzame productiemiddelen die je voor je onderneming gebruikt en die niet binnen een jaar worden verbruikt. Dat omvat machines, bedrijfswagens, gereedschap, computers, inventaris en goodwill. Het artikel stelt twee plafonds: de jaarlijkse afschrijving bedraagt maximaal 20% van de aanschafwaarde voor 'overige bedrijfsmiddelen' (impliciete minimale gebruiksduur 5 jaar) en maximaal 10% voor goodwill (minimale gebruiksduur 10 jaar). Voor gebouwen geldt de aanvullende bodemwaarde uit art. 3.30a. Het artikel sluit grond expliciet uit van afschrijving.

Bij willekeurige afschrijving mag je zelf bepalen wanneer en in welk tempo je een bedrijfsmiddel fiscaal afschrijft — bijvoorbeeld 75% in het jaar van investering en de rest in latere jaren. In 2026 zijn er twee belangrijke regelingen: de Vamil (Willekeurige afschrijving milieu-investeringen) voor bedrijfsmiddelen op de Milieulijst van RVO, en de willekeurige afschrijving voor startende ondernemers in de IB die voldoen aan het urencriterium. De willekeurige afschrijving voor nieuwe bedrijfsmiddelen die in 2023-2024 incidenteel werd ingevoerd is afgelopen. Een liquiditeitsvoordeel: je verlaagt eerder de fiscale winst en stelt belastingbetaling uit, maar de totale afschrijving blijft beperkt tot aanschafwaarde minus restwaarde.

De Milieu-investeringsaftrek (MIA) is een extra fiscale aftrekpost op de winst voor investeringen in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen die op de jaarlijkse Milieulijst van RVO staan. Voor 2026 zijn er drie schalen: 27%, 36% of 45% van het investeringsbedrag, afhankelijk van de categorie op de Milieulijst. De MIA staat los van de gewone afschrijving — je trekt de aanschafwaarde nog steeds in jaarlijkse termijnen af via afschrijving, en daarbovenop verlaagt het MIA-percentage eenmalig je winst in het jaar van investering. Combineer eventueel met de Vamil voor extra liquiditeit. Je moet de investering binnen drie maanden aanmelden bij RVO.

De KIA is een fiscale aftrekpost op grond van art. 3.41 Wet IB 2001 voor ondernemers die in een boekjaar tussen ongeveer EUR 2.601 en EUR 387.580 (bedragen 2026, jaarlijks geindexeerd) in bedrijfsmiddelen investeren. De aftrek bedraagt 28% voor investeringen tot ongeveer EUR 70.602, daarna een vast bedrag dat geleidelijk afloopt boven EUR 130.744. Sommige activa zijn uitgesloten, zoals gebouwen (behalve voor verhuur ter verbetering van de exploitatie), personenauto's (behoudens elektrische bestelauto's), gronden en bedrijfsmiddelen onder EUR 450. De KIA is cumuleerbaar met de MIA en de Energie-investeringsaftrek (EIA). Bij vervreemding van het bedrijfsmiddel binnen 5 jaar volgt mogelijk een desinvesteringsbijtelling.

Ja. De Belastingdienst staat toe dat bedrijfsmiddelen met een aanschafwaarde lager dan EUR 450 exclusief btw direct ten laste van de winst worden gebracht in het jaar van aanschaf, zonder activering en afschrijving. Dit geldt onder voorwaarde dat het gaat om een afzonderlijk bedrijfsmiddel; je mag een set niet kunstmatig opsplitsen. Voor de KIA tellen deze kleine bedrijfsmiddelen niet mee — pas vanaf EUR 450 per stuk gaat de investering meedoen in de KIA-schalen. Commercieel mag je onder RJ 212 dezelfde grens hanteren als materialiteit dat rechtvaardigt; veel mkb-bedrijven volgen de fiscale lijn voor de eenvoud.

Degressieve methoden vermenigvuldigen de boekwaarde elk jaar met een vast percentage, wat wiskundig alleen kan naderen tot nul, nooit erop uitkomen. In de praktijk schakel je in het laatste deel van de gebruiksduur over naar lineair over de resterende jaren in het jaar waarin dat een hogere afschrijving oplevert, of je begrenst het laatste jaar zodat de boekwaarde gelijk wordt aan de restwaarde. Deze calculator dwingt de restwaarde-ondergrens af, dus het schema eindigt netjes op de door jou ingevoerde restwaarde.

Bij verkoop boek je het bedrijfsmiddel uit voor de oorspronkelijke aanschafwaarde minus de cumulatieve afschrijving — dat is de boekwaarde op het moment van vervreemding. Het verschil met de verkoopopbrengst is een boekwinst (opbrengst hoger) of boekverlies (opbrengst lager) dat in de fiscale winst valt. Was er KIA, EIA of MIA toegepast en vindt de vervreemding plaats binnen 5 jaar na aanvang van het kalenderjaar van investering, dan kent de Belastingdienst een desinvesteringsbijtelling toe ter hoogte van het destijds afgetrokken percentage van de boekwinst (begrensd tot het oorspronkelijk toegekende voordeel). Een herinvesteringsreserve (art. 3.54 Wet IB 2001) kan onder voorwaarden de boekwinst doorschuiven naar een nieuwe investering.

Onder RJ 212 mag je de afschrijvingsmethode, gebruiksduur of restwaarde herzien als er een gewijzigde inschatting van de toekomstige economische voordelen is. Een schattingswijziging wordt prospectief verwerkt — je past geen oude jaren aan, maar verdeelt de resterende boekwaarde min de nieuwe restwaarde over de resterende gebruiksduur volgens de nieuwe methode (RJ 145). Fiscaal is consistentie een uitgangspunt; een wijziging moet onderbouwd worden en de inspecteur kan deze toetsen. Een wisseling van lineair naar willekeurig (bv. Vamil) is alleen mogelijk als het bedrijfsmiddel op het moment van investering al kwalificeerde.

Afschrijving is de planmatige verdeling van de aanschafwaarde over de gebruiksduur. Een bijzondere waardevermindering (impairment) is een eenmalige afboeking wanneer de boekwaarde hoger is dan de realiseerbare waarde — het hoogste van de directe opbrengstwaarde en de bedrijfswaarde. RJ 121 'Bijzondere waardeverminderingen' verplicht een toets bij indicaties van waardedaling, bijvoorbeeld bij economische tegenwind, technische veroudering of verlies van een belangrijke klant. De impairment komt bovenop de reguliere afschrijving. Fiscaal kan een afwaardering naar lagere bedrijfswaarde plaatsvinden onder strikte voorwaarden; dit is een uitzondering op het waarderingsprincipe van art. 3.30 Wet IB 2001.