Eenfase en driefase in Nederland
In Nederland krijgen woningen standaard een 230 V eenfase-aansluiting (1x25A of 1x35A) van de netbeheerder Liander, Stedin of Enexis, terwijl woningen met een warmtepomp, inductiekookplaat of EV-laadpunt vaak een driefase-aansluiting van 3x25A of 3x35A op 400 V tussen de fases (230 V tussen fase en nul) hebben. De elektrische installatie moet voldoen aan de norm NEN 1010 (Laagspanningsinstallaties), die eisen stelt aan kabeldoorsneden, automaten en aardlekschakelaars per groep.
De berekening I -> kW hangt af van het type circuit. Voor eenfase 230 V geldt P(kW) = I x 230 x cos phi / 1000; voor driefase 400 V geldt P(kW) = wortel(3) x I x 400 x cos phi / 1000 oftewel ongeveer 0,693 x I x cos phi. De arbeidsfactor cos phi ligt voor verlichting en weerstandsbelastingen rond 1,0, voor moderne LED-drivers rond 0,95, en voor inductiemotoren tussen 0,80 en 0,90 bij vollast.
Standaard groepen volgens NEN 1010
| Groep | Max. stroom | Max. vermogen 230V | Typische toepassing |
|---|
| Lichtgroep B16 | 16 A | 3,68 kW | Verlichting en stopcontacten woonkamer |
| Kookgroep 2-fase 16A | 16 A per fase | 7,36 kW | Inductiekookplaat (perilex) |
| Wasmachinegroep B16 | 16 A | 3,68 kW | Aparte groep verplicht (NEN 1010) |
| EV-laadgroep B25 | 25 A | 5,75 kW eenfase | Type 2 laadpaal thuis |
| Driefase laadgroep B16 | 3 x 16 A | 11 kW driefase | Warmtepomp of snellader |
Rol van cos phi en blindvermogen
Bij wisselstroom maakt cos phi (arbeidsfactor) onderscheid tussen werkelijk vermogen in kW dat arbeid verricht, en schijnbaar vermogen in kVA dat het net daadwerkelijk levert. Het verschil is blindvermogen in kvar, dat motoren en transformatoren nodig hebben om hun magneetveld op te bouwen.
Voor huishoudens rekent de netbeheerder doorgaans alleen kWh af via de slimme meter (P1-poort), maar zakelijke grootverbruikers met aansluitwaarden boven 3x80A betalen wel voor blindvermogen wanneer cos phi onder 0,85 zakt. Compensatiecondensatoren brengen cos phi dan terug richting 0,95-1,0.
Praktische berekeningen
💧Boiler 1500 W eenfase
Een elektrische boiler van 1,5 kW op 230 V trekt I = 1500 / 230 = 6,5 A. Past ruim op een standaard B16 lichtgroep.
🔌EV-laadpaal 11 kW driefase
11 kW op 400 V driefase met cos phi 1,0: I = 11000 / (wortel(3) x 400) = 15,9 A per fase. Een 3x16A groep volstaat net.
🌡️Warmtepomp 7 kW driefase
Een lucht-water warmtepomp van 7 kW elektrisch opgenomen vermogen op 400 V driefase met cos phi 0,9 trekt I = 7000 / (wortel(3) x 400 x 0,9) = 11,2 A per fase.
⚡Inductiekookplaat 7,4 kW
Inductiekookplaat op 2x16A perilex (2 fases): elke fase voert tot 16 A bij 230 V, samen tot circa 7,36 kW. Voldoet aan NEN 1010 wanneer aangesloten via aparte automaten.
Veiligheid en netbeheerders
Wijzigingen aan de meterkast of het aanvragen van een zwaardere aansluiting (bijvoorbeeld van 1x35A naar 3x25A voor een warmtepomp) verlopen via de regionale netbeheerder: Liander in Noord-Holland, Flevoland, Friesland, Gelderland en delen van Zuid-Holland; Stedin in Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland; Enexis in Noord-Brabant, Limburg, Overijssel, Drenthe en Groningen. Aanvragen kunnen via mijnaansluiting.nl van Netbeheer Nederland.
Werk aan de vaste installatie achter de meter moet volgens NEN 1010 worden uitgevoerd door een erkend installateur (Techniek Nederland of InstallQ-keurmerk). De Nederlandse Arbeidsinspectie (voorheen Inspectie SZW) controleert in bedrijfssituaties op naleving van NEN 3140 voor het veilig gebruik van elektrische installaties en arbeidsmiddelen.