Voor belastingplichtigen onder de AOW-leeftijd kent box 1 twee schijven in 2026: 35,82% over belastbaar inkomen tot circa EUR 75.518 (schijf 1) en 49,5% over het meerdere (schijf 2). Het eerste-schijftarief is een combinatie van 8,17% inkomstenbelasting en 27,65% premies volksverzekeringen (AOW 17,9% + Anw 0,1% + Wlz 9,65%). Voor AOW-gerechtigden vervalt de AOW-premie, waardoor het eerste-schijftarief uitkomt op ongeveer 17,92%.

Box 1 belast inkomen uit werk en woning (loon, winst uit onderneming, resultaat uit overige werkzaamheden, eigen woning) progressief in twee schijven. Box 2 belast inkomen uit aanmerkelijk belang — dividend en koerswinst op een aandelenbelang van 5% of meer in een vennootschap — in 2026 met 24,5% tot EUR 67.804 en 31% daarboven. Box 3 belast inkomen uit sparen en beleggen op basis van een forfaitair rendement over je vermogen boven de heffingvrije voet (EUR 57.684 per persoon in 2026), tegen een tarief van 36%. Een belastingplichtige kan in alle drie de boxen tegelijk inkomen hebben.

De algemene heffingskorting is een directe korting op de te betalen inkomstenbelasting en premies volksverzekeringen, waar elke belastingplichtige met inkomen onder een bepaalde grens recht op heeft. In 2026 bedraagt de maximale algemene heffingskorting voor mensen onder de AOW-leeftijd circa EUR 3.362. Vanaf een belastbaar inkomen van ongeveer EUR 28.406 wordt de korting geleidelijk afgebouwd met circa 6,337% per euro extra inkomen, tot nul bij ongeveer EUR 81.470. Voor AOW-gerechtigden is de maximumkorting lager (rond EUR 1.735) omdat zij geen AOW-premie meer betalen.

De arbeidskorting is een heffingskorting voor werkenden — zowel werknemers als ZZP'ers met winst uit onderneming. De korting bouwt op met je arbeidsinkomen tot een maximum van circa EUR 5.490 in 2026, bij een arbeidsinkomen rond EUR 39.957. Boven die grens wordt de arbeidskorting afgebouwd met 6,51% per euro extra inkomen, tot nul bij ongeveer EUR 124.934. De arbeidskorting is in de afgelopen jaren fors verhoogd om werken aantrekkelijker te maken tegenover uitkering, en is daarmee de grootste heffingskorting voor middeninkomens.

ZZP'ers met winst uit onderneming krijgen twee ondernemersaftrekken die hun belastbare winst verlagen. Eerst de zelfstandigenaftrek: een vast bedrag van EUR 2.470 in 2026 (stapsgewijs verlaagd naar EUR 900 in 2027), alleen als je voldoet aan het urencriterium van 1.225 uur per jaar in de onderneming. Voor startende ondernemers komt daar de startersaftrek bij (EUR 2.123, drie jaar lang). Daarna wordt de MKB-winstvrijstelling toegepast: 14% van de winst na ondernemersaftrek wordt vrijgesteld zonder voorwaarden. Op een winst van EUR 70.000 betekent dit: EUR 70.000 − EUR 2.470 = EUR 67.530, dan 14% vrijstelling = EUR 9.454 vrij, belastbare winst EUR 58.076.

De AOW-leeftijd in 2026 is 67 jaar. De AOW-leeftijd is sinds 2013 stapsgewijs verhoogd en gekoppeld aan de levensverwachting. Voor 2027 blijft de AOW-leeftijd 67 jaar; volgens de huidige berekeningen stijgt deze naar 67 jaar en 3 maanden in 2028. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) publiceert de exacte AOW-leeftijd voor jouw geboortejaar; check svb.nl voor een persoonlijke berekening. Vanaf de AOW-leeftijd vervalt de AOW-premie (17,9%), waardoor het belastingtarief in de eerste schijf aanzienlijk daalt.

De ouderenkorting is een heffingskorting voor mensen die op 31 december van het belastingjaar de AOW-leeftijd hebben bereikt. In 2026 is de maximale ouderenkorting circa EUR 2.067 bij een verzamelinkomen tot ongeveer EUR 45.041. Boven die grens wordt de korting afgebouwd met 15% per euro extra inkomen, tot nul bij circa EUR 58.821. Alleenstaande AOW-ers krijgen daarbovenop nog de alleenstaande-ouderenkorting (circa EUR 531 in 2026). Deze kortingen verminderen direct de te betalen inkomstenbelasting plus premies volksverzekeringen.

De definitieve aangifte inkomstenbelasting over jaar Y moet je tussen 1 maart en 1 mei van jaar Y+1 indienen bij de Belastingdienst via Mijn Belastingdienst of een fiscaal intermediair. Uitstel aanvragen tot 1 september is mogelijk via een Becon-nummer (intermediair) of individueel. Voor 1 april ingediende aangiftes garandeert de Belastingdienst doorgaans een aanslag voor 1 juli. Bij te late indiening volgt een verzuimboete (eerste keer waarschuwing, daarna oplopende bedragen). Bij een teruggave is er geen boete maar je krijgt het geld pas na verwerking.

Fiscaal partnerschap geldt automatisch voor gehuwden en geregistreerde partners. Ongehuwd samenwonenden zijn fiscale partners als ze samen een notarieel samenlevingscontract hebben, samen een kind hebben, samen eigenaar zijn van een woning, of langer dan zes maanden samen op hetzelfde adres staan ingeschreven met een minderjarig kind. Het voordeel: fiscale partners mogen bepaalde inkomensbestanddelen en aftrekposten (zoals hypotheekrenteaftrek, giften, scholingsuitgaven, vermogen in box 3) onderling verdelen voor optimaal belastingvoordeel. Het inkomen uit werk in box 1 blijft echter individueel belast — je kunt loon niet 'verschuiven' naar een partner.

De jaarruimte is het bedrag dat je in een belastingjaar mag inleggen in een lijfrenteproduct (verzekering of bancaire lijfrente) en aftrekken in box 1. Ze compenseert een pensioentekort, berekend uit: 13,646% van de premiegrondslag (inkomen tot circa EUR 137.800 minus AOW-franchise van EUR 18.475 in 2026) minus reeds opgebouwd pensioen via werkgever (factor A op je UPO). Onbenutte jaarruimte uit de afgelopen 10 jaar mag je inhalen via de reserveringsruimte. De inleg is volledig aftrekbaar tegen je marginale tarief; de uitkering wordt later belast — meestal in een lagere schijf na pensionering.

De belangrijkste box 1-aftrekposten zijn: hypotheekrente op de eigen woning (verminderd met het eigenwoningforfait); ondernemersaftrek voor zelfstandigen (zelfstandigenaftrek, startersaftrek, MKB-winstvrijstelling 14%); lijfrente-inleg binnen jaarruimte/reserveringsruimte; specifieke zorgkosten boven de drempel (gehandicaptenkosten, dieetkosten, ziekenvervoer); giften aan ANBI's (drempel 1% van verzamelinkomen, periodieke giften aftrekbaar zonder drempel); partneralimentatie aan ex-partner; weekenduitgaven gehandicapt kind. De scholingsuitgaven-aftrek is per 2022 afgeschaft en vervangen door het STAP-budget (dat zelf weer is gestopt in 2024).

De Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001) is de hoofdwet die de Nederlandse inkomstenbelasting regelt voor natuurlijke personen. Ze is op 1 januari 2001 in werking getreden en heeft het boxenstelsel ingevoerd: drie afzonderlijke heffingsgrondslagen (box 1, 2, 3) met elk eigen tarieven en regels. De wet vervangt de Wet op de inkomstenbelasting 1964. Belangrijke wijzigingen sindsdien: invoering tweeschijvenstelsel (2020), verhoging arbeidskorting (meerdere keren), nieuwe box 3-regels na het Kerstarrest 2021, en de invoering van MKB-winstvrijstelling. Het Ministerie van Financien is verantwoordelijk voor het beleid; de Belastingdienst voor de uitvoering.